حسابرسی خدمات رایانش ابری
نسخه آنلاین · ویرایش دوم

حسابرسی خدمات رایانش ابری

ابر عمومی در ابر دولت: حسابرسی‌پذیر، تمرکزسنجی‌شده، بیمه‌پذیر

ابر عمومی وقتی خطرناک می‌شود که همه چیز در یک جا جمع شده باشد. این کتاب نشان می‌دهد چگونه بارهای کاری دولتی روی ابر عمومی حسابرسی‌پذیر، تمرکزسنجی‌شده و آماده مدل‌سازی ریسک شوند؛ هم‌راستا با معماری مرجع ابر دولت ایران (GCRA).

حسابرسیخدمات رایانش ابریاز ادعای امنیت تا شواهد قابل‌راستی‌آزماییدکتر مرتضی سرگلزایی جوان
۱۲فصل
۵پیوست کاربردی
۸شکل و نمودار
۴۵دقیقه مطالعه، تقریباً
ایده محوری کتاب

پیش از میزبانی، سه «جمع‌شدگی» را بسنجید

اگر ده دستگاه دولتی بار کاری خود را روی یک ابر عمومی بگذارند و آن ابر به یک تأمین‌کننده، یک منطقه یا یک زنجیره تأمین وابسته باشد، یک اختلال کوچک می‌تواند به بحرانی ملی تبدیل شود.

۱

تمرکز تأمین‌کننده

Vendor Concentration

آیا این بار کاری ما را به یک شرکت وابسته‌تر می‌کند؟ سهم ارائه‌دهنده، HHI و تعداد مؤثر ارائه‌دهندگان.

۲

تمرکز جغرافیایی

Geographic Concentration

آیا همه چیز در یک منطقه است؟ سهم منطقه از بارهای حیاتی و وجود منطقه ثانویه دور.

۳

تمرکز زنجیره تأمین

Shared Supply Chain

آیا ارائه‌دهندگان «متفاوت» به یک لایه فنی مشترک تکیه دارند؟ ثبت وابستگی و ماتریس هم‌پوشانی.

اگر از حد مجاز گذشت: الزام چندابری، چندمنطقه‌ای یا کنترل جبرانی پیش از میزبانی فعال می‌شود.

فصل ۵ و ماشین‌حساب تمرکز ←
ساختار کتاب

از ادعا تا اطمینان، در چهار بخش

ابتدا زبان مشترک، سپس جایگاه ابر عمومی در ابر دولت و سنجش تمرکز، بعد ابزارهای حسابرسی و در پایان نظام تنظیم‌گری و نقشه راه.

۱

مبانی

مسئولیت مشترک، نقش‌ها، تمایز حسابرسی و اطمینان‌بخشی و نقشه استانداردها از TR 3445 تا C5:2026.

فصل ۱فصل ۲
۲

ابر عمومی در ابر دولت

جایگاه ابر بیرونی در GCRA، سه شرط میزبانی و سنجش سه تمرکز ریسک با آستانه و محرک.

فصل ۳فصل ۴فصل ۵
۳

ابزارها

SLA قابل‌اندازه‌گیری، حق حسابرسی و حسابرسی گروهی و روش ممیزی هفت‌گامی.

فصل ۶فصل ۷فصل ۸
۴

نظام و استقرار

معماری چهارلایه، بازارگاه شفاف، مسیر اکچوئری و بیمه و نقشه راه.

فصل ۹فصل ۱۰فصل ۱۱فصل ۱۲
فهرست مطالب

دوازده فصل، پنج پیوست

هر کارت شما را به همان فصل در نسخه آنلاین می‌برد.

۰۱

ابر، مسئولیت مشترک و منطق حسابرسی

درک اینکه چرا حسابرسی ابر با حسابرسی مرکز داده سنتی فرق دارد، چه نقش‌هایی در آن حاضرند و واژه‌های حسابرسی، ارزیابی و اطمینان‌بخشی چه تفاوتی دارند.

  • ابر در یک صفحه
  • مسئولیت مشترک، پاسخگویی غیرقابل‌انتقال
  • نقش‌ها: از سه نقش CCRA تا بازیگران ابر دولت
  • حسابرسی، ارزیابی، انطباق، اطمینان‌بخشی
  • و ۱ بخش دیگر
بخش اول · حدود ۳ دقیقه
۰۲

استانداردها و چارچوب‌ها: نقشه راه حسابرس

شناخت مهم‌ترین استانداردها و کاتالوگ‌های کنترل، جایگاه هر کدام و اینکه چگونه یک شاهد می‌تواند چند چارچوب را هم‌زمان پوشش دهد.

  • استاندارد مبنای معماری است، نه خود معماری
  • خانواده ISO/IEC 22123 و 17789
  • ISO/IEC TR 3445:2022؛ راهنمای حسابرسی ابر
  • ISO/IEC 19086؛ چارچوب SLA
  • و ۳ بخش دیگر
بخش اول · حدود ۴ دقیقه
۰۳

ابر عمومی در اکوسیستم ابر دولت

فهم دقیق جایگاه ابر عمومی در معماری مرجع ابر دولت (GCRA): کجا مجاز است، با چه سیاست‌هایی وصل می‌شود و چرا حسابرسی آن مسئله‌ای حاکمیتی است.

  • ابر دولت = ابر + قابلیت‌های خاص دولت
  • پنج قلمرو استقرار و جای ابر بیرونی
  • جانمایی بار کاری: تصمیم داده‌محور
  • سیاست‌های قلمرو ابر دولت
  • و ۲ بخش دیگر
بخش دوم · حدود ۴ دقیقه
۰۴

سه شرط میزبانی: از نقطه کور به دامنه حسابرسی‌پذیر

آشنایی با سه شرط لازم برای میزبانی بار کاری دولتی روی ابر عمومی و سازوکار استثنا و کنترل جبرانی.

  • نقطه کور چگونه ساخته می‌شود؟
  • اصل حاکم
  • شرط الف: حسابرسی انطباق
  • شرط ب: سنجش سه تمرکز ریسک
  • و ۳ بخش دیگر
بخش دوم · حدود ۳ دقیقه
۰۵

سنجش سه تمرکز ریسک

یادگیری اینکه چگونه پیش از اجازه میزبانی، تمرکز تأمین‌کننده، جغرافیایی و زنجیره تأمین را اندازه بگیریم و عبور از حد مجاز چه الزاماتی را فعال می‌کند.

  • پرسش اصلی
  • تمرکز تأمین‌کننده
  • تمرکز جغرافیایی و منطقه‌ای
  • تمرکز زنجیره تأمین مشترک
  • و ۴ بخش دیگر
بخش دوم · حدود ۶ دقیقه
۰۶

SLA: حلقه گمشده میان کنترل و تجربه خدمت

فهم اینکه چرا SLA باید اندازه‌پذیر و حسابرسی‌پذیر باشد و چگونه ISO/IEC 19086 و دامنه GC در C5 به این هدف کمک می‌کنند.

  • SLA چیست و چرا از دامنه حسابرسی جا می‌ماند؟
  • خانواده ISO/IEC 19086
  • C5:2026 و شفافیت SLA
  • SLA قابل حسابرسی چه ویژگی‌هایی دارد؟
  • و ۱ بخش دیگر
بخش سوم · حدود ۳ دقیقه
۰۷

حق حسابرسی و شواهد فنی

یادگیری اینکه چگونه دسترسی به شواهد را قراردادی و عملیاتی کنیم و شواهد قابل اتکا چه ویژگی‌هایی دارند.

  • چرا «حق حسابرسی» نقطه تعیین‌کننده است؟
  • بندهای کلیدی قرارداد
  • شواهد قابل اتکا
  • حسابرسی پیوسته به‌جای عکس لحظه‌ای
بخش سوم · حدود ۲ دقیقه
۰۸

روش ممیزی گام‌به‌گام

یک روش عملی هفت‌گامی برای اجرای ممیزی خدمت ابری، از تعیین دامنه تا پیگیری یافته‌ها، همراه با نقشه شواهد و اشتباه‌های رایج.

  • هفت گام مأموریت
  • نقشه شواهد پیشنهادی
  • ثبت و درجه‌بندی یافته
  • ارزیابی ارائه‌دهنده در GCRA
  • و ۱ بخش دیگر
بخش سوم · حدود ۴ دقیقه
۰۹

معماری چهارلایه تنظیم‌گری و حسابرسی

آشنایی با معماری چهارلایه‌ای که سیاست‌گذاری را بدون گسست به ارائه خدمت وصل می‌کند و تطبیق آن با ساختار حکمرانی GCRA.

  • اصل حاکم: ردیابی بدون گسست
  • لایه‌ها
  • تطبیق با ساختار حکمرانی GCRA
  • چرخه ممیزی
  • و ۱ بخش دیگر
بخش چهارم · حدود ۲ دقیقه
۱۰

بازارگاه ابری و شفافیت

درک اینکه چگونه شفافیت بازارگاهی به ابزار کنترل ریسک تبدیل می‌شود.

  • شفافیت به‌مثابه کنترل
  • الزامات پیشنهادی برای ارائه‌دهندگان
  • شناسنامه و سطح‌بندی ارائه‌دهنده
بخش چهارم · حدود ۱ دقیقه
۱۱

حسابرسی، اکچوئری و بیمه پارامتریک

تفکیک روشن حسابرسی از اکچوئری و ترسیم مسیر واقع‌بینانه تا بیمه‌پذیری بارهای کاری ابری.

  • دو کار متفاوت
  • چرا تمرکز برای بیمه‌گر حیاتی است؟
  • نردبان ریسک
  • بیمه پارامتریک برای قطعی خدمت
  • و ۱ بخش دیگر
بخش چهارم · حدود ۲ دقیقه
۱۲

نقشه راه استقرار و سنجش موفقیت

تبدیل مفاهیم کتاب به برنامه‌ای مرحله‌ای با خروجی‌ها، معیار خروج و شاخص‌های موفقیت، هم‌راستا با نقشه راه و مدل بلوغ GCRA.

  • شش فاز
  • پایلوت: کوچک، واقعی، قابل اندازه‌گیری
  • شاخص‌های موفقیت
  • خطاهای رایج استقرار
بخش چهارم · حدود ۲ دقیقه
نگاهی به محتوا

نمودارهایی که ایده‌ها را روشن می‌کنند

چند نمونه از شکل‌های کتاب؛ روی هر کدام بزنید تا به فصل مربوط بروید.

مخاطبان

این کتاب برای چه کسانی است؟

اگر یکی از این وضعیت‌ها را می‌شناسید، فصل پیشنهادی را باز کنید.

نهاد ناظر یا تنظیم‌گر هستید

سه شرط میزبانی، آستانه‌های تمرکز و معماری چهارلایه را با هم ببینید.

مطالعه فصل ۴ ←

مدیر فناوری دستگاه اجرایی هستید

پیش از بردن بار کاری به ابر عمومی، طبقه‌بندی GCRA و کارنامه تمرکز را پر کنید.

مطالعه فصل ۳ ←

حسابرس فناوری اطلاعات هستید

روش هفت‌گامی، نقشه شواهد و قالب ثبت یافته را به کار بگیرید.

مطالعه فصل ۸ ←

ارائه‌دهنده ابر یا بیمه‌گر هستید

SLA، حق حسابرسی گروهی و مسیر واقع‌بینانه تا بیمه پارامتریک.

مطالعه فصل ۱۱ ←
نویسنده

درباره نویسنده

دکتر مرتضی سرگلزایی جوان

دکتر مرتضی سرگلزایی جوان

مشاور فناوری اطلاعات، مدرس MBA کسب‌وکار دیجیتال دانشگاه تهران و مدیر توسعه کسب‌وکار مرکز نوآوری و شتاب‌دهی برنا

نویسنده کتاب «معماری مرجع ابر دولت ایران (GCRA)» که این کتاب بر چارچوب آن بنا شده است، و کتاب‌های «مرجع مهندسی پرامپت» و «هنر چندزبانگی». درباره سوابق و پروژه‌های ایشان در وب‌سایت شخصی بیشتر بخوانید.

پرسش‌های متداول

پیش از شروع

آیا GCRA استفاده از ابر عمومی را مجاز می‌داند؟
بله، مشروط. ابرهای بیرونی یکی از پنج قلمرو استقرار GCRA هستند، برای بارهای غیرحساس یا مقیاس ناگهانی، و ارتباط با آن‌ها تابع سیاست‌هایی مانند کنترل قراردادی، حسابرسی و راهبرد خروج است. فصل ۳
«سنجش سه تمرکز» یعنی چه؟
پیش از اجازه میزبانی می‌پرسیم آیا این بار کاری ما را به یک شرکت، یک منطقه یا یک لایه فنی مشترک وابسته می‌کند و چقدر؛ و اگر از حد مجاز گذشت، چندابری، چندمنطقه‌ای یا کنترل جبرانی فعال می‌شود. فصل ۵
آیا C5 به SLA نمی‌پردازد؟
در C5:2026 دامنه GC شفافیت الزام‌آور SLA و پارامترهای بازیابی را می‌خواهد؛ اما مدل متریک استاندارد، سنجش مستقل عملکرد و سنجش تمرکز اکوسیستم را تعریف نمی‌کند. فصل ۲
آیا کتاب وعده نرخ بیمه می‌دهد؟
خیر. حسابرسی و زیرساخت داده در کوتاه‌مدت ممکن است؛ نرخ واقعی بیمه محصول چند سال داده رخداد است. فصل ۱۱
از کجا شروع کنم؟
یک بار کاری واقعی انتخاب کنید و چک‌لیست پیوست ۱ و کارنامه پیوست ۲ را روی آن اجرا کنید. پیوست ۱

آماده‌اید ابر عمومی را حسابرسی‌پذیر کنید؟

نسخه آنلاین با جستجو، نشان‌گذاری، حالت تیره و تنظیم اندازه متن در دسترس شماست.

شروع مطالعه کتاب ←